Karın zarı iltihabı ne demek? Verilerle örülü, insan hikâyesi tadında bir yolculuk
Bazen bir akşam yemeği masasında, bazen hastane koridorunda kulağıma aynı soru çalınır: “Karın zarı iltihabı ne demek?” Bu yazıyı, merakın kıvılcımını paylaşmak için yazıyorum. Hem verilerin sağlam zeminine basacağız hem de gerçek insanların küçük hikâyelerine yer açacağız; çünkü tıp yalnızca rakamlar değil, nefes alan hayatların toplamıdır.
Karın zarı iltihabının özü: Periton ve yangın metaforu
Karın boşluğunu ve organların dış yüzeyini saran ince bir doku vardır: periton. Bu zar iltihaplandığında tabloya peritonit deriz. En sık neden bakteriyel enfeksiyondur; bazen de delinmiş bir organın içeriği karın boşluğuna sızar ve yangını başlatır. Peritonit, acil bir durumdur; hızla tedavi edilmezse hayati tehlike doğurabilir. ([Mayo Clinic][1])
İki büyük yol: Sekonder peritonit ve spontan bakteriyel peritonit
Sekonder peritonit genellikle bir kaynakla ilişkilidir: örneğin perfore apandisit, mide/bağırsak ülseri, divertikülit ya da ameliyat sonrası gelişen kaçak. Bu tabloda çoğu zaman antibiyotikler tek başına yetmez; kaynağı kapatmak için cerrahi gerekir. ([MedicineNet][2])
Spontan bakteriyel peritonit (SBP) ise özellikle siroz ve asiti olanlarda, görünür bir yırtık olmaksızın asit sıvısının enfekte olmasıdır. Literatür, SBP’nin hastanede yatan sirozlu hastalarda %10–30 oranında görülebildiğini bildirir; ayakta takip edilenlerde oran daha düşüktür. Erken tanı ve uygun antibiyotikler, böbrek yetmezliği ve ölüm riskini anlamlı azaltır. ([MDPI][3])
Hikâyeler: Aynı şikâyet, farklı yollar
Hikâye 1 – Ayşe: Haftalardır “gaz” diye geçiştirdiği şişkinlik ve iştahsızlık, bir gece bıçak gibi ağrıya dönüştü. Acilde yapılan görüntüleme perfore apandisit gösterdi. Ameliyathane, ardından yoğun antibiyotik tedavisi… Ayşe, “Keşke daha önce ciddiye alsaydım,” dedi. Bu, sekonder peritonitin tipik yüzüdür. ([MedicineNet][2])
Hikâye 2 – Mehmet: Siroz tanısıyla izlenen Mehmet Bey, “Bu kez karın sert ve ateşim var,” diye başvurdu. Asit sıvısından yapılan örneklemede yüksek PMN ve kültürde üreyen bakteri saptandı; SBP düşünüldü ve aynı gün antibiyotik ile albumin desteği başladı. Rehberler, uygun hastalarda albüminin böbrek yetmezliği ve ölümü düşürebildiğini gösteriyor. ([journal-of-hepatology.eu][4])
PD (Periton diyalizi) yapanlar için ayrı parantez
Periton diyalizi kullanan hastalarda torba sıvısının bulanıklaşması, karın ağrısı ve ateş peritoniti düşündürür. Uluslararası kılavuzlar, merkezlerin yılda ≤0,40 peritonit atağı/pasif hasta-yıl hedefine ulaşmasını ve yıllık peritonitsiz hasta oranının ≥%80 olmasını önermektedir. Bu hedefler, enfeksiyonun önlenmesi ve hızlı yönetimiyle ilişkilidir. ([SAGE Journals][5])
Belirti haritası: Bedenin verdiği sinyaller
Peritonitte tablo genellikle ani başlayan ve hareketle artan karın ağrısı, dokunmakla hassasiyet, karında gerginlik/şişlik, ateş, bulantı-kusma ile belirir. Bazı risk gruplarında (siroz/asit) belirtiler daha sönük seyredebileceği için şüphe eşiği düşük tutulmalıdır. “Ani ve şiddetli karın ağrısı” acil değerlendirme gerektirir. ([Mayo Clinic][1])
Tanıda altın halka: Hız, örnekleme, hedefe yönelik tedavi
Klinik muayenenin ardından laboratuvar ve görüntüleme ile kaynağı bulmaya çalışırız. SBP şüphesinde asit sıvısından örnek alınır; PMN sayımı ve kültür tedaviyi yönlendirir. Sirozlu hastalarda “geldiği gibi” gecikmeden yapılan tanısal parasentez, sonucu değiştiren küçük ama kritik bir adımdır. ([chronicliverdisease.org][6])
Tedavi: Kaynağı kapat, enfeksiyonu söndür, organları koru
Sekonder peritonit: Geniş spektrumlu antibiyotikler + cerrahi kaynak kontrolü (ör. perforasyon onarımı). Mortaliteyi belirleyen en büyük etkenlerden biri zamanında müdahaledir. ([BioMed Central][7])
SBP: Uygun ampirik antibiyotik (direnç paternine göre seçilir) ve seçilmiş hastalarda albumin; böbrek hasarı ve mortaliteyi azaltmaya yardımcı olabilir. ([ccjm.org][8])
PD-peritoniti: Kılavuzlara göre intraperitoneal antibiyotik rejimleri ve kateter/çıkış yeri bakımı kritik önemdedir; merkezler peritonit hızlarını düzenli izlemelidir. ([Peritoneal Diyaliz Derneği][9])
Verilerin anlattığı, insanların hatırladığı
Veri der ki: Peritonit hızlı tanı-tedavi gerektiren bir acildir ve uygun yönetimle ölüm riski düşebilir. Hikâyeler ise şunu fısıldar: “Ağrını erteleme, sesini duyur.” Ayşe’nin ameliyathaneye, Mehmet’in albümin ve antibiyotiğe hızlı erişebilmesi; iyi bir sevk zinciri ve güçlü bir topluluk desteği sayesinde mümkün oldu. ([Mayo Clinic][1])
—
Sık sorulara kısa yanıtlar
Peritonit bulaşıcı mıdır?
Kişiden kişiye geçen “grip” gibi düşünmeyin; çoğu durumda içeride başlayan bir süreçtir. Kaynağa göre yaklaşım değişir. ([MedicineNet][2])
Ne zaman acile gitmeliyim?
Ani ve şiddetli karın ağrısı, karında sertlik/şişlik, ateş, kusma, hareketle artan ağrı varsa gecikmeden başvurun. ([Mayo Clinic][1])
PD yapıyorum, torba sıvım bulanıklaştı; bekleyebilir miyim?
Hayır. Bulanık sıvı peritonit belirtisi olabilir; hemen merkezinizi arayın. ([SAGE Journals][5])
—
Sohbeti büyütelim: Sizin gözlemleriniz neler?
Siz ya da yakınlarınız karın ağrısını ne zaman “ciddiye alınması gereken” bir işaret olarak gördünüz?
Sağlık sisteminde hızlı tanı almanızı kolaylaştıran/zorlaştıran ne oldu?
PD yapan okurlarımız: peritonit önleme konusunda size en çok hangi ipuçları yardımcı oldu?
Yorumlarda buluşalım; sorularınızı ve deneyimlerinizi paylaşın ki, bu sayfa bilgi kadar dayanışmaya da ev sahipliği yapsın.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun. ([Mayo Clinic][1])
[1]: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/peritonitis/symptoms-causes/syc-20376247?utm_source=chatgpt.com “Peritonitis – Symptoms and causes – Mayo Clinic”
[2]: https://www.medicinenet.com/peritonitis/article.htm?utm_source=chatgpt.com “Peritonitis Causes, Stages, Symptoms, Diagnosis, Treatment”
[3]: https://www.mdpi.com/2673-4389/2/3/18?utm_source=chatgpt.com “Spontaneous Bacterial Peritonitis in Decompensated Liver Cirrhosis—A …”
[4]: https://www.journal-of-hepatology.eu/article/S0168-8278%2810%2900478-2/fulltext?utm_source=chatgpt.com “EASL clinical practice guidelines on the management of ascites …”
[5]: https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/08968608221080586?utm_source=chatgpt.com “ISPD peritonitis guideline recommendations: 2022 update on prevention …”
[6]: https://chronicliverdisease.org/disease_focus/downloads/Expert%20Perspectives%20from%20CLDF%20on%202021%20AASLD%20Cirrhosis%20Guidelines%20_v5.pdf?utm_source=chatgpt.com “Expert Perspectives from the Chronic Liver Disease Foundation (CLDF) on …”
[7]: https://bmcsurg.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12893-025-03191-2?utm_source=chatgpt.com “A cohort study of patterns, treatment outcomes and predictors of …”
[8]: https://www.ccjm.org/content/90/4/209?utm_source=chatgpt.com “Diagnosis and management of ascites, spontaneous bacterial peritonitis …”
[9]: https://ispd.org/guidelines/?utm_source=chatgpt.com “ISPD Guidelines – International Society for Peritoneal Dialysis”